Zo zorg je voor een bijvriendelijke tuin

Wil jij je tuin bijenvriendelijk maken? Ontdek hoe de juiste planten en nestplaatsen tevreden gezoem creëren!

Close-up van een bij op witte bloesem

Waarom zijn bijvriendelijke tuinen belangrijk?

De bij is één van de belangrijkste nuttige insecten uit de natuur en heeft in ons milieu een cruciale rol bij de bestuiving. De ondersteuning van bijenpopulaties overal ter wereld, ook in onze tuinen, bevordert het behoud van de biodiversiteit en een gezond ecosysteem.

Hoe bijen ons en ons milieu helpen

Het belang van bijen is in een paar woorden samen te vatten: geen bijen, geen oogst. Het merendeel van de planten waarop we vertrouwen voor gewassen en hulpbronnen wordt bestoven door wilde bijen en honingbijen. Bijen dragen ook in belangrijke mate bij tot de verspreiding van planten en dusdanig tot een leefomgeving met een hoge biodiversiteit.
 
Het opvallendste verschil tussen wilde bijen en honingbijen zit in hun levensstijl: wilde bijen zijn solitaire insecten die nesten maken in de grond of in holtes in gesteente, plantenstengels, droge stenen muren of insectenhotels, terwijl honingbijen in een kolonie leven en samen een bijenkorf bevolken. Dit betekent dat wilde bijen over een groter gebied verspreid zijn en dus meer bijdragen aan bestuiving dan honingbijen. Veel teeltplanten doen het beter als ze worden bestoven door de efficiëntere wilde bijen, en een paar plantensoorten, waaronder tomaten, worden uitsluitend bestoven door solitaire bijen. Deze insecten zijn ook op een andere manier belangrijk in het ecosysteem: als voedsel voor andere dieren.
Close-up van een honingraat in een houten frame met veel bijen

Waarom worden bijen bedreigd?

In het Verenigd Koninkrijk zijn er bijvoorbeeld meer dan 250 soorten wilde bijen, waarvan 35 met uitsterven worden bedreigd en alle in verval zijn. De grootste schuldige hieraan is de intensieve landbouw. Deze legt namelijk de nadruk op monoculturen om een hogere opbrengst te bereiken. Tussen deze monoculturen zijn nauwelijks bloeiende planten te vinden, wat betekent dat er geen voedsel voor bijen is. Sommige inheemse bijensoorten hebben zich zelfs aangepast aan slechts één plantensoort – dus als die plant door de landbouw wordt verdrongen, kunnen onze gestreepte vrienden nergens meer naartoe.

Het probleem beperkt zich echter niet tot de landbouw alleen. Ook in de tuinen in ons land zijn bijen vaak niet welkom. Tuinen zijn over het algemeen zo ontworpen dat ze passen bij de smaak van de eigenaar of gemakkelijk te onderhouden zijn. Hierdoor staan in veel tuinen niet de planten die insecten nodig hebben. Als bijen niet genoeg voedsel kunnen vinden in onze weiden, velden of tuinen, zullen ze verhongeren.

Hoe een bijvriendelijke tuin insecten kan helpen

Als de dichtstbijzijnde wilde bloemenweide ver verwijderd is van het nest van een bij, zal het voor het insect moeilijk zijn om die voedselbron te bereiken. Een bijenvriendelijke tuin moet dus alle dingen bevatten die ze nodig hebben om te overleven: voedsel, nestplaatsen, beschutting en een plek om te overwinteren. Zelfs als je slechts plaats hebt voor een paar bijenvriendelijke planten in je tuin of op je balkon kunnen ze dienst doen als 'bloemeneiland'. Ze helpen bijen bij hun zoektocht naar voedsel. De beestjes vliegen van het ene naar het andere bloemeneiland, bestuiven meer planten en ondersteunen het ecosysteem.

Het is duidelijk dat het beschermen van bijen essentieel is om onze planeet en onszelf als diersoort gezond te houden. Lees verder om te ontdekken hoe je jouw tuin bijenvriendelijk kan maken.

Een bijvriendelijke tuin ontwerpen

Je hebt slechts een paar eenvoudige materialen nodig om een buitenruimte om te vormen tot een leefomgeving voor bijen – zelfs het kleinste hoekje gevuld met planten die bijen aantrekken is enorm nuttig voor lokale insectenpopulaties. En met een beetje extra inspanning kan je een echt paradijs van bijenvriendelijke vaste planten, kruiden en struiken creëren.

Bijen moeten ook voldoende vocht binnen krijgen. Je kan gewoon een plat schaaltje met water vullen en er een beetje grind of een paar knikkers in doen, zodat de bijen er veilig in en uit kunnen komen.

Vermijd pesticiden

Bestrijdingsmiddelen houden je planten vrij van ongedierte, maar gaan ook nuttige insecten tegen, waaronder bijen. In jouw bijenvriendelijke tuin moet dit soort ongediertebestrijding dus achterwege blijven. In plaats daarvan gebruik je natuurlijke methoden om planten te beschermen tegen ongedierte. Een spray verdunde brandnetelmest of verdunde geperste knoflook is krachtig bladvoer en stoot veel ongedierte af. Bladluis kan je eenvoudig te lijf gaan met een krachtige waterstraal, door ze met een vinger af te borstelen, of door de betreffende scheuten volledig verwijderen.

Om te voorkomen dat je pesticiden nodig hebt, moet je goed opletten, zeker wanneer je planten koopt voor je tuin die bestuivers welkom moet heten. Zoek naar groenten die bestand zijn tegen meeldauw en naar ziektebestendige vruchten en rozen van gerenommeerde kwekerijen en telers. Zet je planten zo neer dat ze niet lijden onder een gebrek aan licht of andere problemen – zwakke planten zijn veel gevoeliger voor ongedierte.

Als je het gebruik van pesticiden in je bijvriendelijke tuin niet kan vermijden, zorg er dan voor dat je merken gebruikt die onschadelijk zijn voor nuttige insecten en die expliciet veilig zijn voor bijen. Houd er echter rekening mee dat zelfs deze bestrijdingsmiddelen nooit op bloemen mogen worden gespoten. Bijen die de geur van deze stoffen oppikken en meenemen kunnen mogelijk niet meer terugkeren naar hun kolonies.

Professionele tip van STIHL: houd er rekening mee dat ongedierte net zo goed deel uitmaakt van ons natuurlijke ecosysteem als nuttige insecten. Daarom is het beter om een bepaalde hoeveelheid ongedierte te tolereren vanwege de bijen.

Een zelfgemaakt insectenhotel voor een houten hek

Zorg voor nestplaatsen

Zonder nestplaatsen is je tuin nooit echt bijenvriendelijk. Solitaire bijen in het bijzonder, die gewoonlijk in plantenstengels en gaten in hout zouden nesten, zijn dol op schuilplaatsen zoals insectenhotels en gaten in droge stenen muren. Het is heel eenvoudig om zelf een insectenhotel te bouwen en je kan er ook eentje in veel tuinwinkels kopen. Zorg ervoor dat je de juiste vulmaterialen gebruikt: bijen nesten graag in rieten of bamboestengels, zeeschelpen of dennenappels. Geperforeerde bakstenen en houtwol zijn echter ongeschikt voor bijenhotels.

Een bijenvriendelijke droge stenen muur scheidt een weg van een park met bomen.

Een ander onderdak vinden wilde bijen in een droge stenen muur. In deze simpele stenen muren die zonder mortel zijn gemaakt, nestelen bijen in de ruimte tussen de stenen.

Stapel dood hout in een grasgebied met bomen op de achtergrond

Dode houten palen vormen ook een verborgen habitat voor veel wezens. Of je ze nu gebruikt als delen van een heg of opgestapeld in een hoek van de tuin, egels, vogels, citroenvlinders en veel andere dieren vinden beschutting tussen de bogen en twijgen.

Close-up van een zandbij met grijze rug in het zand

Sommige soorten, zoals de zandbijen met een grijze rug, graven hun nesten in zanderige grond. Je kan dus een klein stukje zand bloot laten liggen om deze bijen een eenvoudige en natuurlijke hulp te bieden bij het nesten in je bijenvriendelijke tuin.

Vergeet niet om een schaaltje water met stenen dicht bij de nestplaats te zetten, zodat de bijen altijd iets te drinken hebben.

Bijvriendelijke planten

Als je op zoek bent naar bijenvriendelijke tuinplanten, overweeg dan eerst inheemse soorten. Lokale bijen zijn er allang aan gewend, terwijl ze exotische rassen eerder vreemd vinden. Inheems onkruid – zoals brandnetel, weegdoorn en distel – zijn uitstekende bronnen van nectar voor bijen en andere bestuivende insecten zoals vlinders en hommels.

Vermijd planten met volle bloemen en geen duidelijk hart, want deze zijn speciaal gefokt, waarbij de meeldraden worden vervangen door bloemblaadjes. Hoewel zulke weelderige bloemen er mooi uitzien, hebben ze bijen niet veel te bieden. Ze hebben moeite om de meeldraden erin te bereiken en worden vervolgens niet beloond met nectar of pollen.

Drie bijen in een gele bloem

Een eenvoudige manier om bloemen voor bijen in je tuin te zetten, is het uitzaaien van een zaadmix die speciaal is ontworpen om bijen aan te trekken. Veel van deze mengsels bevatten echter planten uit het Middellandse Zeegebied of de VS – hoewel de bloemen open zijn en heel geschikt voor insecten, geven wilde bijen nog steeds de voorkeur aan inheemse planten. Kies daarom bij voorkeur mengsels van zaaigoed die zijn ontworpen voor jouw regio. Je vindt ze het snelst in boerderijwinkels en bij landbouworganisaties.

Voorbeelden van bijvriendelijke bloemen en vaste planten

  • Akelei
  • Aster
  • Bijenbrood (phacelia)
  • Dahlia (eenbloemige rassen)
  • Fakkellelie
  • Kamperfoelie ('s avonds aromatisch)
  • Campanula (rassen met rond bloemblad)
  • Kattenkruid
  • Crocus
  • Lavendel
  • Longkruid
  • Lupine
  • Teunisbloem (bloeit 's nachts)
  • Echium vulgare
  • Muurzeepkruid (bloeit 's nachts)
  • Duizendblad
  • Leucospermum
  • Zonnebloem
  • Kaasjeskruid
  • Hyssop
Close-up van een paarse bloeiende hortensia

Zijn hortensia's bijenvriendelijk?

Hortensia's zijn zeer gevarieerd en slechts een paar ervan zijn bijenvriendelijk. Kies voor een type met enkelvoudige bloemen voor een bijenvriendelijke tuin, zodat de bijen bij de kostbare nectar kunnen komen.

Voorbeelden van bijenvriendelijke struiken en bomen

  • Appel
  • Braam
  • Klimop
  • Framboos
  • Vlier
  • Hondsroos
  • Ribes
  • Klimroos (soorten met enkelvoudige bloemen)
  • Gele kornoelje
  • Kardinaalsmuts
  • Wilg
  • Sleedoorn
  • Kruisbes
  • Meidoorn
  • Vijfbladige wingerd
  • Salix (salix integra)

Kweek je eigen bijenvriendelijke fruit en groenten

Groenten telen zoals tuinbonen, kool, komkommers, wortelen en uien is goed voor jezelf en voor bijen. Geneeskrachtige planten zoals bernagie en calendula trekken ook veel insecten aan met hun bloemen vol nectar. Maak je moestuin compleet met aardbeien en kruiden voor een heerlijk geurend, overvloedig plekje.

Franse lavendel

Planten voor een bijenvriendelijk balkon

Het is heel makkelijk om je balkon uitnodigender voor bijen te maken: muurbloemen, nasturtiums, verbena, lobelia, wilde salie en leeuwenbekjes zien er prachtig uit en bieden een rijke oogst voor bijen op doorreis. Ze zijn ook dol op keukenkruiden zoals salie, rozemarijn, lavendel, pepermunt en tijm.

Het hele jaar door bijvriendelijke planten

Net zoals bijen het hele jaar door op zoek zijn naar eten, wil jij het hele jaar door genieten van een prachtige tuin. Hieronder vind je een paar planten die in de loop van het jaar in je tuin bloeien en bijenvriendelijk zijn.

Bijvriendelijke winter-/lentebloemen

  • Appel
  • Blauweregen
  • Crocus
  • Mahonia
  • Kruisbes
  • Sneeuwklokje
  • Erica
  • Sleedoorn
  • Zoete kers
  • Wilde tulp
  • Winterakoniet
  • Allium

Bijvriendelijke midzomerbloemen

Close-up van een bij op een roze bloem
  • Braam
  • Distel
  • Venkel
  • Vingerhoedskruid
  • Campanula
  • Framboos
  • Lupine
  • Rozemarijn
  • Salie
  • Geranium
  • Dovenetel

Bijvriendelijke nazomerbloemen

  • Sedum
  • Heide
  • Kattenkruid
  • Kogeldistel
  • Lavendel
  • Echinacea
  • Andoorn

De bijenvriendelijke tuin in de winter

Met sneeuw bedekte gele bloemen

Er zijn niet veel bijenvriendelijke planten die in het koude jaargetijde bloeien, hoewel niet inheemse uitzonderingen winterclematis, nieskruid en mahonie zijn. Hoewel de meeste bijen 's winters niet op zoek zijn naar voedsel, maar door het seizoen komen met de voorraden die ze al hebben verzameld, zien we toch regelmatig een paar winterbijen op zoek naar voedsel, vooral in de stad. En je kan bijen op nog meer manieren helpen in de winter: een insectenhotel in je tuin of op je balkon biedt een veilige plek om te overwinteren. Als je struiken in de tuin hebt, snoei ze dan niet terug voor de winter, maar laat ze tot het voorjaar staan. Bijen en andere insecten overwinteren graag in de stengels.

Samenvatting: je tuin bijenvriendelijk maken

  • Bijen zijn verantwoordelijk voor een groot deel van de bestuivingsactiviteit en zijn essentieel voor een functionerend ecosysteem
  • Landbouw met monocultuur ontneemt bijen hun vertrouwde leefomgeving en voedsel
  • Een bijenvriendelijke tuin biedt mogelijkheden voor nestplaatsen, beschutting en overwintering, waterbronnen en een breed scala aan voedsel
  • Bijvriendelijke bloemen zijn open en hebben enkelvoudige bloemblaadjes, zodat de bijen de nectar in de meeldraden kunnen bereiken
  • Vermijd het gebruik van pesticiden om de bijen te beschermen. Gebruik in plaats daarvan bestrijdingsmethoden tegen ongedierte die bijen ontzien